SGK priminin hesaplandığı taban
Prime esas kazanç, sosyal güvenlik primlerinin hesaplanmasında kullanılan kazanç tabanıdır. Bordrolarda PEK veya SGK matrahı adıyla görülebilir. Toplam brüt ödeme ile her zaman aynı sayı değildir; hangi kalemlerin prime girdiği, istisnalar ve ilgili alt veya üst sınırlar hesabı etkileyebilir. Buradaki açıklamalar genel olarak 4/a kapsamındaki ücret ilişkisini anlamaya yöneliktir.
Gelir vergisi matrahı ise farklı amaçla hesaplanır. Bir ödemenin vergi bakımından belirli avantajı bulunması, sosyal güvenlik primi açısından aynı sonucu zorunlu kılmaz. Bu iki alanı bordroda ayrı tutmak gerekir. Özellikle ücret dışı prim veya ikramiye bulunduğunda hangi tutarın hangi ayın hesabında yer aldığı dikkatle izlenmelidir.
Brüt ödeme ile PEK ayrımının örneği
Tamamen kurgusal bordroda temel ücret 58.000 TL, ek nakit ödeme 4.000 TL ve toplam brüt ödeme 62.000 TL olsun. Örnek modelde ek ödemenin 1.000 TL’sinin prim dışında kaldığı varsayılırsa PEK 61.000 TL olur. Bu varsayım gerçek bir yardımın istisna hakkını tanımlamaz; ödeme toplamı ile prim tabanının ayrılmasını gösterir.
Yalnız hesap yöntemi için çalışan primi oranını yüzde 8 kabul edersek 61.000 × 0,08 = 4.880 TL bulunur. Toplam 62.000 TL üzerinden aynı oranı uygulamak 4.960 TL verir. Aradaki 80 TL fark modelde tabanın değişmesinden gelir. Yüzde 8 güncel SGK oranı değildir; gerçek hesapta sigortalılık kapsamına ait doğrulanmış oran kullanılır.
Alt ve üst sınır neden önemlidir?
Prime esas kazanç için mevzuatta alt ve üst sınırlar bulunur; uygulanacak sınır dönem ve sigortalılık kapsamıyla birlikte okunur. Üst sınırın bulunması, sınır üzerindeki paranın çalışana ödenmeyeceği anlamına gelmez. Konu prim hesabının hangi tabanla yapılacağıdır. Gelir vergisi hesabında aynı tavanın geçerli olduğunu kendiliğinden varsaymayın.
Örneğin yalnız kavramsal bir modelde aylık prim üst sınırı 80.000 TL ve prime girebilecek ücret 90.000 TL olsun. Ücretin nakit tutarı ile prim hesabının tavanı iki ayrı veri olarak kaydedilir. Bu 80.000 TL gerçek bir yılın sınırı değildir. Gerçek prim veya ikramiye hesabında dönem ilişkilendirmesi ve varsa sonraki aylara aktarım kuralları ayrıca incelenir.
PEK kontrolünde gerekli bilgiler
Kontrol çizelgesine ay, prim ödeme günü, ödeme kalemleri, prime giren tutarlar ve bildirilen PEK’i yazın. Yalnız banka transferinden sigorta matrahı çıkarılamaz. Eksik gün veya farklı sigortalılık statüsü bulunan bir dönemi standart tam ayla doğrudan karşılaştırmayın. Bildirimdeki kazancı bordronun aynı dönemindeki kalemlerle eşleştirmek farkın kaynağını bulmayı kolaylaştırır.
İşveren primi ve çalışan primi aynı tabana göre incelense de ödeme sorumlulukları farklıdır. İşverene ait primi çalışanın netinden ikinci kez düşmek hesap hatası doğurur. Resmî SGK açıklamasında uygulama kapsamını ve dönemi seçin; başka bir sigorta grubunun rakamını kopyalamayın. Hesap aracı sonucu yorumlanırken kapsadığı çalışma ve prim varsayımları görünür tutulmalıdır.
Kaynaklar ve geçerli dönem
Mevzuat, sınav ve dönem bilgilerini kullanırken bağlantıdaki resmî kaynağın kapsamını kontrol edin.
- SGK prime esas kazanç açıklaması 4/a kapsamı; örnekte güncel sınır ve prim oranı kullanılmamıştır