Verginin hesaplandığı taban
Vergi matrahı, ilgili vergi kurallarına göre verginin hesaplandığı tabandır. Gelir vergisinde bu taban her zaman tahsil edilen toplam para veya brüt ücret değildir. Matraha dahil kazançlar ve izin verilen indirimler belirlenmeden yalnız banka tutarından vergi hesaplamak doğru sonuç vermeyebilir. Hangi verginin matrahından söz edildiğini ilk adımda belirtmek gerekir.
Ücret, kira veya ticari kazanç için matrahın oluşma yolu aynı değildir. Bordroda görülen gelir vergisi matrahı ile SGK prime esas kazancı da farklı kurallarla belirlenir. Bir belgede iki tutarın aynı olması, her ödeme türünde aynı kalacakları anlamına gelmez. Matrahı son ödeme tutarıyla veya kesilen verginin kendisiyle karıştırmayın.
Özgün matrah ve vergi örneği
Öğretici modelde vergiye dahil brüt kazanç 64.000 TL olsun. Matrahtan indirilebildiği varsayılan çalışan primleri 9.000 TL ve başka kabul edilen indirim 1.000 TL ise matrah 54.000 TL olur. Yalnız bu örnek için tek oranı yüzde 10 kabul edersek hesaplanan vergi 5.400 TL olur. Örnek, gerçek bordro indirim hakkı veya geçerli tarife bildirmez.
Aynı rakamlarla vergiden 600 TL mahsup hakkı olduğunu ayrıca varsayalım. Matrah yine 54.000 TL ve hesaplanan vergi yine 5.400 TL olur; mahsup sonrası tutar 4.800 TL olur. Böylece matrahtan 600 TL indirmek ile vergiden 600 TL düşmek arasındaki fark açıkça görülür. İlk işlem vergi tabanını, ikinci işlem hesaplanan vergiyi değiştirir.
Dönem matrahı ile kümülatif matrah
Dönem matrahı yalnız incelenen aya veya vergilendirme dönemine aittir. Kümülatif matrah ise belirli başlangıçtan itibaren biriken matrahı gösterir. Bordroda önceki birikime yeni ayın matrahı eklenerek tarifenin hangi bölümüne gelindiği izlenebilir. Yıl içindeki toplamı aylık ücret diye kullanmak, hesabın birimini ve kapsamını değiştirir.
Örneğin önceki birikim 120.000 TL ve yeni dönem matrahı 54.000 TL ise yeni birikim 174.000 TL olur. Araca hangi tutarın girileceği aracın amacına bağlıdır. Yıllık tarife hesabı toplam matrahı, ayın vergi farkını inceleyen model ise önceki birikimi ve yeni kazancı birlikte isteyebilir. Alan adlarını okumadan tutarı kopyalamayın.
Matrah kaydını nasıl kontrol edersiniz?
Belgede önce kazanç toplamını bulun; ardından matraha giren ve girmeyen ödemeleri ayrı izleyin. İndirimlerin tutarı kadar dayanağı ve uygulandığı dönem de kaydedilmelidir. Matrah satırını yeniden oluşturabildiğinizde bir ödeme artışının vergiye etkisini açıklamak kolaylaşır. Yalnız net ödeme ve vergi toplamı böyle bir açıklama için yeterli veri değildir.
Diğer gelir türlerine ait indirimleri ücret bordrosuna kendiliğinden taşımayın. Her indirim ilgili gelir türünün ve işlemin koşullarıyla değerlendirilir. Matematik aracı girilen matraha oran uygulayabilir; gelirinizin hukuki sınıfını veya bir giderin indirilebilirliğini otomatik doğrulamaz. Gerçek hesap için kullanılan yılın kaynakları ile belgedeki kazanç kapsamı eşleşmelidir.
Kaynaklar ve geçerli dönem
Mevzuat, sınav ve dönem bilgilerini kullanırken bağlantıdaki resmî kaynağın kapsamını kontrol edin.
- GİB ücret geliri vergi rehberi — ücret tanımı ve safi ücret Kavramsal açıklamalar; örnek tutarlar varsayımsaldır