Parasal artış ile alım gücü aynı değildir
Enflasyon, genel fiyat düzeyindeki artışı ifade eder. Reel getiri ise bir yatırımın parasal getirisini fiyat değişimiyle birlikte değerlendirerek satın alma gücündeki değişimi gösterir. Hesaptaki para artmış olsa da aynı mal ve hizmetleri alma gücü azalabilir. Bu nedenle yalnız elde edilen TL farkına bakmak, kazancın ekonomik etkisini açıklamak için yeterli değildir.
Reel getiri hesabında yatırım getirisiyle fiyat değişimi aynı dönemden alınmalıdır. Bir yıllık yatırım sonucunu bir aylık enflasyon oranıyla karşılaştırmak iki farklı süreyi birleştirir. Ayrıca hangi fiyat endeksinin kullanıldığı belirtilmelidir. Genel tüketici endeksi bütün kişilerin kişisel harcama sepetini aynı biçimde temsil etmez; sonuç seçilen ölçüte göre yorumlanır.
Pozitif nominal kazançta negatif reel sonuç örneği
Varsayımsal yatırımın yıl başı değeri 50.000 TL, yıl sonu net değeri 62.500 TL olsun. Parasal artış 12.500 TL ve nominal getiri yüzde 25’tir. Aynı yılda seçilen fiyat endeksinin yüzde 30 arttığını varsayalım. Reel getiri 1,25 / 1,30 − 1 = yaklaşık eksi yüzde 3,85 olur. Bu sayılar güncel piyasa veya enflasyon verisi değildir.
Yıl sonundaki 62.500 TL, başlangıç fiyatlarıyla yaklaşık 48.076,92 TL değerindedir. Dolayısıyla daha fazla para bulunduğu halde başlangıçtaki 50.000 TL’nin satın alma gücü korunamamıştır. Hesapta yıl içinde ek yatırılan para veya çekim bulunmadığı kabul edilmiştir. Ek katkılar varsa onları yatırım kazancı gibi saymadan ayrı değerlendirmek gerekir.
Yüzde farkı neden tam reel getiri değildir?
Kesin oran hesabı reel getiri = (1 + nominal getiri) / (1 + enflasyon) − 1 şeklindedir. Yüzdeler bu formülde ondalık olarak kullanılır. Yüzde 25 ile yüzde 30 arasındaki eksi 5 yüzde puan fark, örnekteki eksi yüzde 3,85 reel getiriyle aynı değildir. Basit fark düşük oranlarda yaklaşık fikir verebilir.
Örnek olarak nominal getiri yüzde 12, enflasyon yüzde 8 olursa reel getiri 1,12 / 1,08 − 1 = yaklaşık yüzde 3,70 olur. Doğrudan çıkarma yüzde 4 verir. Oranlar büyüdükçe bu yaklaşımın sapması önem kazanabilir. Yüzde puan, iki yüzdelik düzeyin farkıdır; kendi başına satın alma gücü hesabının yerine geçmez.
Net getiri ve dönem kontrolü
Önce yatırımın kazancını vergi ve masraflardan sonra hangi kapsamda ölçtüğünüzü belirleyin. Brüt getiriyi enflasyonla düzelttiğiniz sonuç, net satın alma gücü etkisiyle aynı olmayabilir. Başlangıç ve bitiş tarihlerini not ederek endeksin aynı tarih aralığına ait olmasını sağlayın. Yıllık değişim oranı ile on iki aylık ortalama değişimi birbirinin yerine koymayın.
Geleceğe yönelik hesapta beklenen enflasyon kullanılırsa çıkan sonuç beklentiye dayalı senaryodur. Gerçekleşen reel getiri için aynı dönemin gerçekleşmiş fiyat değişimi gerekir. Kayıt çizelgesine nominal getiri, kesintiler, endeks adı, dönem ve reel sonuç ayrı yazıldığında farklı yatırımlar ortak çerçevede incelenebilir. Bu yöntem herhangi bir yatırımın gelecekte alım gücünü koruyacağı garantisini vermez.
Kaynaklar ve geçerli dönem
Mevzuat, sınav ve dönem bilgilerini kullanırken bağlantıdaki resmî kaynağın kapsamını kontrol edin.
- TCMB terimler sözlüğü — enflasyon ve reel değer Kavramlar; güncel enflasyon verisi kullanılmamıştır