Kaynakta vergi kesintisi
Stopaj, bazı ödemelerde vergiyi ödeme sırasında kaynağında kesme yöntemidir. Kesintiyi yapan taraf, ödemenin bir bölümünü gelir sahibine vermek yerine vergi sorumluluğu kapsamında beyan eder. Böylece brüt hak ediş ile karşı tarafa aktarılan net para farklı olabilir. Stopaj bir gider türünün adı değil, verginin tahsil edilme biçimini anlatan kavramdır.
Kesinti yapılacak işlem, yükümlü taraf, matrah ve oran ilgili kurallarla belirlenir. Ücret, serbest meslek ödemesi veya yatırım geliri gibi farklı konuların tek bir ortak oranı yoktur. Bir örnekte görülen oranı başka gelir türüne taşımayın. Ödemeyi yapan kişinin niteliği de kesinti yükümlülüğünün değerlendirilmesinde önemli olabilir.
Brütten nete ve netten brüte örnek
Başka vergi ve kesinti bulunmadığını varsayan öğretici modelde brüt hak ediş 25.000 TL ve varsayılan stopaj oranı yüzde 12 olsun. Kesinti 3.000 TL, karşı tarafa aktarılacak tutar 22.000 TL olur. Yüzde 12 gerçek bir işlem için geçerli oran olarak sunulmamıştır; hesapta brüt tabanın nasıl kullanıldığını göstermek için seçilmiştir.
Aynı modelde karşı tarafın eline 22.000 TL geçmesi hedeflenirse brüt 22.000 / 0,88 = 25.000 TL bulunur. Net tutara yüzde 12 eklemek 24.640 TL üretir ve hedef neti sağlamaz. Netten brüte giderken neti bir eksi oranla bölmek gerekir. Bu işlemde net bedel taahhüdünün sözleşmede açık olması önemlidir.
Stopaj, KDV ve son vergi ayrımı
Stopaj kesilmiş olması, her gelir türünde bütün vergisel işlemlerin tamamlandığını tek başına göstermez. Gelirin nihai vergileme veya beyan düzeni ayrıca incelenir. Bazı hesaplarda yıl içi kesinti sonradan hesaplanan vergiden mahsup edilebilir. Matematikte kesinti miktarını bulmak ile gelirin beyan edilip edilmeyeceğini belirlemek iki farklı iştir.
KDV tevkifatında ise konu gelir vergisi kesintisiyle aynı değildir; hesaplanan KDV’nin beyan ve ödeme sorumluluğu ilgili düzenleme kapsamında paylaşılır. Bir belgede hem stopaj hem KDV bulunuyorsa her birinin tabanını ayrı okuyun. Stopajı doğrudan KDV dahil genel toplamın yüzdesi saymak yanlış net ödeme üretebilir.
Ödemede hangi kayıtlar tutulmalı?
Brüt hizmet veya gelir tutarı, kesinti matrahı, uygulanan oran, stopaj tutarı ve net aktarımı ayrı sütunlara yazın. KDV varsa onun matrah ve tutarını ayrıca gösterin. Bu kayıt, belgedeki toplam ile banka transferinin nasıl bağlandığını açıklar. Oranın hangi tarih ve gelir türü için seçildiğini not etmek daha sonraki kontrolü kolaylaştırır.
Hesaplama aracına oran girmeden önce ilgili dönemde işlem için uygulanacak oranı resmî kaynaktan doğrulayın. Aracın varsayılan oranı sizin işleminizin hukuki sınıflandırması değildir. Brüt bedelin mi net bedelin mi anlaşmada sabitlendiğini de belirleyin. Bu iki seçenek farklı toplam maliyet ve ödeme rakamları doğurabileceği için karşılaştırmalar aynı temelde yapılmalıdır.
Kaynaklar ve geçerli dönem
Mevzuat, sınav ve dönem bilgilerini kullanırken bağlantıdaki resmî kaynağın kapsamını kontrol edin.
- GİB Gelir Vergisi Kanunu madde 94 — vergi tevkifatı Tevkifat kavramı; örnek oran güncel oran değildir