Varlık maliyetinin dönemlere dağıtılması
Amortisman, belirli bir varlığın amortismana tabi tutarını yararlı ömrü boyunca sistematik olarak dönemlere dağıtma işlemidir. Muhasebede kullanımın maliyetini tek bir dönemde göstermek yerine ilgili dönemlerle ilişkilendirmeyi sağlar. Maddi duran varlık açıklamalarında maliyet, kalıntı değer ve yararlı ömür önemli kavramlardır. Finansal raporlama hesabıyla vergi hesabının aynı yöntemi ve süreyi kullanacağı varsayılmamalıdır.
Amortisman bir yıl içinde varlığın piyasa fiyatının ne kadar düştüğünü doğrudan ölçmez. Defterdeki sistematik maliyet dağılımı ile satışta bulunacak fiyat farklı olabilir. Aynı şekilde her amortisman kaydı o yıl yeni para ödendiğini göstermez. Satın alma anındaki nakit çıkışı ve sonraki muhasebe gideri kendi zamanlarında ayrı değerlendirilir.
Doğrusal yöntemde özgün hesap örneği
Öğretici finansal raporlama modelinde makinenin maliyeti 120.000 TL, yararlı ömrü beş yıl ve ömür sonunda tahmini kalıntı değeri 20.000 TL olsun. Amortismana tabi tutar 100.000 TL’dir. Tam yılların eşit dağıtıldığı doğrusal modelde yıllık amortisman 100.000 / 5 = 20.000 TL olur. Bu süre vergi mevzuatındaki makine sınıfı için öneri değildir.
İki tam yıl sonra birikmiş amortisman 40.000 TL, yalnız bu modelde net defter değeri 80.000 TL olur. Varlığın aynı tarihte 90.000 TL’ye alıcı bulması, geçmişteki 40.000 TL muhasebe dağılımının otomatik yanlış olduğu anlamına gelmez. Örnekte değer düşüklüğü, yeniden değerleme ve yıl içi başlangıç hesabı bulunmadığı özellikle kabul edilmiştir.
Amortisman, itfa ve geri ödeme süresi
Kredi itfası borcun anapara ödemeleriyle azalmasını anlatır; buradaki amortisman ise bir varlığın maliyet dağılımıdır. İngilizce terimlerde benzer sözcüklerle karşılaşmak bu iki hesabın aynı olduğu anlamına gelmez. Bir yatırımın kendini kaç yılda geri ödediği de ayrı bir nakit akışı sorusudur. Varlığın beş yıllık muhasebe ömrü, yatırımın beş yılda nakit olarak geri döneceğini göstermez.
Örneğin makine yılda 30.000 TL net nakit katkısı sağlıyor olsun. İlk 120.000 TL satın alma tutarına göre basit geri ödeme süresi dört yıl olur. Bu hesapta yıllık 20.000 TL amortisman ayrı muhasebe kalemidir; onu ayrıca her yıl nakit çıkışı gibi ikinci kez saymak geri ödeme hesabını değiştirir. Vergi etkisi varsa kendi nakit aşamasında ele alınır.
Doğru yöntem ve dönem seçimi
Varlık kaydında edinim bedeli, kullanım için hazır olma zamanı, seçilen yöntem, yararlı ömür ve kalıntı değer varsayımını tutun. Yıl içinde kullanılmaya başlanan varlığı tam yıl örneğiyle doğrudan karşılaştırmayın. Finansal raporlama çerçevesindeki tahminler ile vergi bakımından uygulanacak sınıf ve süreyi ayrı belirleyin. Bir hesap aracının hazır süresi hukuki sınıflandırma yapmaz.
Amortisman tablosunda dönem gideri ile birikmiş toplamı ayırın. Birikmiş amortismanı her yıl yeni gider diye yazmak maliyeti tekrar sayar. Net defter değerini de gelecekte kesin tahsil edilecek satış tutarı gibi kullanmayın. Bu ayrımlar, gelir tablosu ve nakit akışı planının birbirine nasıl bağlandığını anlamayı ve yatırım senaryosunu doğru okumayı kolaylaştırır.
Kaynaklar ve geçerli dönem
Mevzuat, sınav ve dönem bilgilerini kullanırken bağlantıdaki resmî kaynağın kapsamını kontrol edin.
- KGK TMS 16 — maddi duran varlıklarda amortisman Finansal raporlama kavramı; vergi faydalı ömür listesi değildir
- SEC finansal tablolar başlangıç rehberi — kâr ve nakit akışı Kâr, gider ve finansal oran ayrımı