Bütün hedef grup ile seçilen kısmı ayırın
Anakütle, bir araştırmanın hakkında bilgi edinmek istediği bütün birimlerin kümesidir. Evren veya popülasyon sözcükleri de bu anlamda kullanılır. Örneklem, anakütlenin incelenen alt kümesidir. Hedef yalnız insanlar olmak zorunda değildir; bir ayda üretilen parçalar, bir depodaki paketler veya belirli dönemdeki siparişler de anakütle oluşturabilir.
Anakütlenin sayısal özelliğine parametre, örneklemden hesaplanan özelliğe istatistik denir. Anakütle ortalaması ile örneklem ortalaması bu ayrımın örnekleridir. Araştırmanın yeri, dönemi ve birimi tanımlanmadan “bütün kullanıcılar” gibi geniş bir ifade kullanmak sonuçların kapsamını belirsiz bırakır.
Örnek: Bir depoda paket ağırlığını inceleyin
Bir depoda gün içinde hazırlanmış 2.000 paketin ortalama ağırlığı araştırılsın. Bu günün 2.000 paketi hedef anakütledir. Bunlardan uygun rastgele seçimle 100 paket ölçülürse 100 kayıt örneklem olur. Ölçülen paketlerin toplam ağırlığı 750 kilogram olduğunda örneklem ortalaması 750/100 = 7,5 kilogramdır. Bu değer anakütle ortalamasının tahmini olarak kullanılabilir, fakat tam eşit olduğu bilinmez.
Bütün 2.000 paket tartılsaydı hesap o günün anakütle ortalamasını doğrudan verirdi. Yine de bu sonuç ertesi günün, başka deponun veya başka ürün türünün ortalamasını kendiliğinden açıklamaz. Hedef dönemi değiştirmek hedef anakütleyi de değiştirir.
Örnekleme değişkenliği ve seçilim yanlılığı
Aynı anakütleden farklı rastgele örneklemler almak farklı ortalamalar verebilir. Bu örnekleme değişkenliğidir ve standart hata veya güven aralığı gibi ölçülerle ele alınabilir. Yalnız kapının yakınındaki paketleri seçmek ise diğer paketlerin temsil edilmesini bozabilir. Böyle bir seçilim yanlılığı, yalnız örneklem sayısını büyütmekle otomatik düzelmez.
Temsil niteliği, hem seçim yöntemine hem veri kaybına bağlıdır. Başlangıçta rastgele seçilmiş kayıtlardan ağır paketler ölçülemeden dışarıda kalıyorsa sonuç yine yanlı olabilir. Bu nedenle seçilen sayı, tamamlanan ölçüm sayısı ve dışarıda kalan kayıtların nedenleri birlikte değerlendirilmelidir.
Gözlem birimini ve tekrarları kontrol edin
Bir müşterinin on siparişini on müşteri gibi saymak gözlem birimini değiştirir. Araştırılan soru müşteri başına davranışsa müşteri; sipariş süresiyse sipariş birimi kullanılmalıdır. Aynı kişiden veya aynı makineden alınan tekrarlar bağımsız gözlemler gibi ele alındığında belirsizlik olduğundan küçük görünebilir.
Bir örneklem yüzdesini bütün anakütlenin kesin yüzdesi olarak sunmayın. Örnekte seçilen 100 paket, toplamın %5’idir; bu pay tek başına yeterli temsil gücünü kanıtlamaz. Çoğu istatistik hesabında seçim düzeni, değişkenlik ve gözlem sayısı birlikte önem taşır. Sonuç kaydına hedef anakütleyi, seçim yöntemini ve örneklem büyüklüğünü eklemek sonraki karşılaştırmaları daha güvenilir kılar.
Kaynaklar ve geçerli dönem
Mevzuat, sınav ve dönem bilgilerini kullanırken bağlantıdaki resmî kaynağın kapsamını kontrol edin.
- OpenStax — İstatistik, örneklem ve anakütle Temel tanım ve hesap yöntemi