Fiziksel büyüklük aynı, sayı ve birim farklıdır
Birim dönüşümü, aynı fiziksel büyüklüğü başka bir ölçü birimiyle ifade etme işlemidir. İki buçuk metre ile 250 santimetre aynı uzunluktur; sayısal değer değişse de uzunluk değişmez. Dönüşüm çoğunlukla tanımlanmış katsayıyla çarpma veya bölmeye dayanır. Boyut analizi, kullanılan birimlerin işlem içinde tutarlı biçimde sadeleşmesini kontrol eder.
Uzunluk uzunluğa, alan alana, kütle kütleye dönüştürülebilir. Kilogram ile litre doğrudan aynı büyüklüğün birimi değildir; aralarında dönüşüm yapmak için maddenin yoğunluğu ve uygun koşullar bilinmelidir. Günlük dilde ağırlık denilen kilogram teknik olarak kütle birimidir; kuvvet olarak ağırlığın birimi newtondur.
Örnek: Uzunluk katsayısı alan ve hacimde üs alır
1 metre = 100 santimetre olduğundan 2,5 metre = 250 santimetredir. Alan dönüşümünde iki boyut birlikte ölçeklenir: 1 metrekare = 100 × 100 = 10.000 santimetrekare. Bu nedenle 2,5 metrekare = 25.000 santimetrekare olur. Uzunluktaki 100 katsayısını alana aynen uygulamak sonucu yüz kat küçük verir.
Hacimde üç boyut bulunur: 1 metreküp = 100³ = 1.000.000 santimetreküp. 2,5 metreküp böylece 2.500.000 santimetreküptür. Litre = desimetreküp olduğundan aynı hacim 2.500 litredir. Bir kenarı 2,5 metre olan küpün hacmi ise 2,5³ = 15,625 metreküptür; bu başka bir sorudur.
Katsayılı dönüşüm ve sıcaklık ofseti
Metre ve santimetre dönüşümü yalnız çarpan gerektirir. Celsius ile Fahrenheit sıcaklık seviyeleri arasında ise hem çarpan hem sabit ekleme vardır: °F = °C × 9/5 + 32. Örneğin 25 °C, 77 °F olur. Sıcaklık farkını dönüştürürken 32 eklenmez; 5 °C’lik değişim 9 °F’lik değişime eşittir.
Birleşik birimlerde pay ve payda birlikte değerlendirilir. 72 kilometre/saat, 72 × 1.000 / 3.600 = 20 metre/saniyedir. Yalnız kilometreyi metreye çevirmek hız dönüşümünü tamamlamaz. Birimlerin işlem sırasında nasıl sadeleştiğini yazmak yanlış katsayıyı fark etmeyi kolaylaştırır.
Birim adı ve yuvarlama kapsamını kontrol edin
Aynı isimle kullanılan farklı birimler bulunabilir; ABD galonu ile İngiliz galonu aynı hacim değildir. Dönüm gibi tarihsel kullanım içeren birimlerde de hangi tanımın seçildiği açıklanmalıdır. Araçtaki birim etiketini ve dönüşüm katsayısını okuyun. SI ön ekleri on kuvvetleriyle tanımlıdır; kilo bin, milli binde birdir.
Dönüşüm ölçümün hassasiyetini artırmaz. Yaklaşık ölçülmüş bir uzunluğu çok basamakla başka birime yazmak daha kesin ölçüm yapıldığı anlamına gelmez. Kaynak değeri, başlangıç birimini, hedef birimi ve kullanılan tanımı sonuçla birlikte saklayın. Birden fazla adımda yuvarlamak yerine mümkünse tek kesin katsayıyla hesaplayıp gösterim yuvarlamasını en son uygulayın.
Kaynaklar ve geçerli dönem
Mevzuat, sınav ve dönem bilgilerini kullanırken bağlantıdaki resmî kaynağın kapsamını kontrol edin.
- BIPM — Uluslararası Birimler Sistemi broşürü Temel tanım ve hesap yöntemi